فصل 2
آشنايي با وسايل اندازه گيري و طرز استفاده از آنها

 

تشريح علايم روي صفحه مدرج يک مولتي متر عقربه اي و طرز کار گالوانومتر

شکل زير چند نمونه از مولتي متر عقربه اي را نشان مي دهد.



يادآوري: مولتي متر يا همان آوومتر(A.V.O) به معني يک دستگاه چندکاره مي باشد که قابليت اندازه گيري کميت هاي مختلف را دارا مي باشد.

 

بر روي صفحه مدرج هرکدام از اين مولتي مترها، علايمي وجود دارد که بيانگر مفهومي است. مثلا:

علامت : به معناي توجه و دقت است. مثلا در خلال اندازه گيري ولتاژ زياد، دقت شود رنج ولت متر روي ولتاژ کم نباشد.

علامت :نوع ساختمان گالوانومتر را مشخص مي کند. اين علامت بيان کننده دستگاه از نوع قاب گردان است.

علامت : نشان دهنده توانايي دستگاه در اندازه گيري AC و DC است. اگر شکل ديود زير علامت باشد مفهوم آن است که در داخل دستگاه براي اندازه گيري ولتاژ AC ابتدا ولتاژ را با ديود يکسو و سپس توسط دستگاه گالوانومتر آن را اندازه گيري مي کنند. همچنين اعداد همچون 2.5 يا 1.5 و يا ... تلورانس دستگاه را نشان مي دهند، يعني خطاي دستگاه در انحراف کامل 2.5 و يا 1.5 و يا ... درصد است.

علامت : نحوه قرار گرفتن دستگاه را مشخص مي کند و مفهوم آن اين است که هنگام اندازه گيري کميت، بايد دستگاه کاملا در حالت افقي قرار گيرد.

علامت : بيانگر ولتاژ آزمايش دستگاه تا 3000 ولت است.

6ـ علامت : نشان دهنده وجود مدارهای الکترونیکی در دستگاه است. که معمولا جریان و ولتاژ AC اعمالي به آوومتر ابتدا توسط این مدارها یکسو شده آنگاه اندازه گيری می شوند.

علامت : اين علامت در بسیاری از آوومترها وضعیت باتری داخل آوومتر را از نظر مقدار ولتاژ نشان می دهد. برای این منظور، يک رنج ولتاژ مخصوص تست باتری مولتی متر بر روی صفحه مدرج وجود دارد و این محدوده را دو رنج قرمز یا سبز جدا و متمایز می کنند که در صورت قرار گرفتن عقربه در این محدوده بیانگر سالم بودن باتری می باشد. و اگر کلید سلکتور در حالت قرار گيرد، عقربه دستگاه وضعیت باتری را نشان می دهد.

عدد حساسیت : از ديگر علایم روی صفحه مدرج، عدد حساسيت با علامت مي باشد که هر قدر این عدد بزرگتر باشد، دستگاه حساس تر است. در آوومترهای غیر الکترونیکی، عکس عدد ، ميزان جرياني را که آوومتر لازم دارد تا عقریه آن 100% منحرف شود، نشان مي دهد. مثلا اگر حساسیت یک آوومتر غیر الکترونیکی 10K باشد اين دستگاه براي انحراف کامل عقربه نياز به جرياني برابر mA ا100 = 1- ( 10K) دارد.




گالوانومتر: قبل از آنکه ساختمان داخلی گالوانومتر را تشریح کنیم، یادآوری بعضی از مطالب خالی از بهره نیست.

یادآوری: هنگامی که یک سیم حامل جریان را درون یک میدان مغناطیسی آهنربایی قرار می دادیم به سیم نیرویی وارد می شد که جهت آن نیرو و مقدار آن از قاعده دست راست بدست می آمد.

FB نيروي وارد شده به سیم بود و ضرب برداری بیان می کرد که سیم حامل جریان به طرف داخل صفحه حرکت می کند.

حال اگر به جای یک سیم، از یک حلقه سیم استفاده کنیم (شکل زیر را ببینید) می بینید که این حلقه حول محور تقارن آن شروع به حرکت دورانی می کند و اصطلاحا به آن گشتاور نیرو وارد می شود.

این گشتاور نیرو با زیادشدن تعداد این حلقه ها قوی تر می شود. چنانچه به این حلقه های سیم که عموما حول یک هسته فلزی قرار می گیرند، عقربه ای متصل کنیم می توانیم با تغییرات جریان عبوری از این سیم پیچ، مقدار گشتاور نیروی اعمال شده به آن را تنظیم و درجه بندی کنیم. همچنین برای بازگرداندن این عقربه برای مواقعی که از آن استفاده نمی کنیم، می توان از نیروی بازگرداننده یک فنر استفاده نمود و در نهایت به این مجموعه گالوانومتر اطلاق می شود. و برحسب اینکه این سیم پیچ (پیچه) چه مقدار جریان و ولتاژ را تحمل می کند قبل از آنکه به آن آسیب برسد، می توان از آن به عنوان آمپرمتر و ولتمتر برای مقادیر جریان و ولتاژهای کم استفاده نمود.

نماد گالوانومتر را معمولا با علامت نشان داده و حداکثر جریان و ولتاژ را با IG و VG نشان می دهند.



طرز استفاده و قرار گرفتن ولت متر، آمپرمتر و اهم متر در مدار

الف) ولت متر: ولت متر وسيله اي است که جهت اندازه گيری اختلاف پتانسیل دو نقطه از مدار استفاده می شود. و برای سنجش دو نوع ولتاژ یعنی AC (متناوب) و DC (مستقيم) به کار مي رود و قبل از نصب ولت متر باید حالت دستگاه مولتي متر را با توجه به نوع ولتاژ به کار گرفته شده (که غالبا از روی منبع تغذیه مورد استفاده در مدار مشخص می شود) تعیین کرد سپس از آن استفاده نمود.

طريقه نصب ولت متر در مدار به صورت موازی بوده و باید دقت داشت که شروع اندازه گیری باید از رنج های بزرگتر (حالت هایی با اندازه گیری بیشتر ولتاژ) آغاز گردد. تا باعث صدمه در ولت متر نگردد. شکل زیر نمونه ای از نصب ولت متر در مدار را نشان می دهد.

 

چند نکته:

1) هنگام استفاده ولت متر DC عقربه ای باید توجه داشت که در صورت جابجا زدن سرهای مثبت و منفی در ولت متر جهت حرکت عقربه ها عکس خواهد شد و در این هنگام کافی است جای سیم های مثبت و منفی را در ولت متر عوض کرد.

2) برای استفاده از مولتی متر دیجیتالی جهت اندازه گیری ولتاژ، ضمن رعایت نکات بالا (1ـ انتخاب وضعیت DC و AC و 2ـ موازی وصل نمودن ولت متر) کافي است دوسری های متصل به ولت متر را در مکان های COM و V نصب نمایید. که در صورت جابجا زدن این دو سیم عدد ولت متر فقط منفی نشان داده می شود ولی به لحاظ قدرمطلق تفاوتی نمی کند و جای نگرانی نیست.

ب) آمپرمتر: برای اندازه گیری شدت جریان عبوری از یک شاخه از مدار به کار می رود. و به صورت سری در مدار قرار می گیرد.

 

یادآوری:همانطور که در شکل می بینید، نصب آمپرمتر با قطع مدار همراه است ولی برای نصب ولت متر نیازی به قطع مدار نیست.

[بازگشت به فهرست]